Cảnh trong vở 'Hồn Trương Ba, da hàng thịt' của hí trường Kịch Việt Nam
Hiện thời, đôi khi diễn viên phải bằng thủ pháp, phải cố, phải gượng… ông Trương Nhuận bộc bạch. Chưa đến giờ diễn nhưng rạp đã kín chỗ Khi nhìn nhận và phát hiện những vấn đề từ các nhân vật vô cùng bình dị này, Lưu Quang Vũ đã nhìn rất tinh tế và tránh cái nhìn đơn điệu một chiều. Một tuần liền, ngày hai buổi, ở đâu có kịch Lưu Quang Vũ ở đó rạp chật ních người xem, thậm chí có những hôm khán giả phải đứng xem từ ngoài hiên.
Những ngày diễn ra liên hoan này, sau 25 năm ngày mất của Lưu Quang Vũ, phòng khán giả các rạp Đại Nam, Công Nhân, rạp hát Tuổi trẻ lúc nào cũng chật cứng. Để công chúng yêu mê, diễn viên phải diễn đến tận… đáy chữ, diễn ăn rơ với thông điệp kịch bản, nếu không thì nhà văn viết kịch bản cho ai? Khi ướm vào những kịch bản có giá trị văn học, có giá trị sân khấu lớn mới thấy sự cận kề của những đạo diễn, sự cận kề của những diễn viên, nghệ sĩ còn nhiều hẫng hụt, như là chân quá nhỏ mà đi đôi giày quá đỗi.
Theo ông, vấn đề của sàn diễn kịch bây chừ là quảng bá tác phẩm đến công chúng. Tùng Linh phải đóng vai 18 tuổi trong khi tuổi thật của Linh đã là 30. Trong kịch Lưu Quang Vũ, thành ra, cái vĩnh cửu luôn song hành với tính thời sự. Có lẽ, khoảng trống về kịch bản mà Lưu Quang Vũ để lại vẫn chưa thể lấp đầy.
Trong 10 năm đỉnh cao, Lưu Quang Vũ cho ra đời 50 vở kịch, con số khiến nhiều người ngỡ ngàng, phải dùng đến hai từ “kỷ lục”.
Cảnh trong vở "Ông không phải là bố tôi" của hí trường Kịch Hà Nội. Và do vậy, những vấn đề triết học nhân sinh lớn lao, day dứt từ từng lớp Việt Nam đương đại do Lưu Quang Vũ phát hiện đã được cất cánh từ những kịch bản tưởng chừng chỉ nóng nực trong tính thời sự của nó, để bay cao trên đôi cánh triết lý như “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” hoặc “ Ông vua hóa hổ”.
Thời kỳ đó, nếu không có đổi mới chung trên mọi mặt văn chương nghệ thuật, thì không có đổi mới về kịch bản văn học, như một khâu cần yếu nhất dành cho sáng tạo vở diễn sân khấu. Quả thực, nhà viết kịch Lưu Quang Vũ đã đớn đau thật sự, đau đến tận gan ruột, với nỗi đau của nhân dân, nhân loại…Bởi vậy, những vấn đề ông đặt ra là những bức xúc và nhức nhối tồn tại xuyên suốt từ tuổi từng lớp này sang tuổi tầng lớp khác, từ không gian này sang không gian khác, thậm chí xuyên thời gian như những lời dự báo, những tiên cảm.
#-Hình tượng lớn nhất trong kịch Lưu Quang Vũ Sau đúng 25 năm, khán giả Thủ đô mới được sống lại khoảng thời gian mà đêm nào sàn diễn kịch cũng sáng đèn và đông nghịt người xem. Đừng hy vọng cái tác động hình thể (thân xác) của diễn viên, vốn chỉ nhằm gây tác động về "phần nhìn" tới người xem, sẽ khiến người ta nhớ lâu
Công chúng không hề nhạt với sân khấu Một trong những mục đích mà liên hoan các tác phẩm của tác giả Lưu Quang Vũ hướng tới là tạo làn sóng mới cho sàn diễn Việt Nam, để lấy lại sức xem, cũng như giúp các thành phần sáng tạo sàn diễn, từ tác giả đến đạo diễn, diễn viên, họa sĩ, nhạc sĩ và cả công chúng xem kịch… có những bài học kinh nghiệm về mọi bình diện sàn diễn, nhất là về kinh nghiệm viết kịch… từ Lưu Quang Vũ.
Tác giả được Hội Nghệ sĩ sàn diễn Việt Nam và Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch chọn ở đây là Lưu Quang Vũ, người đã từng là "hiện tượng sàn diễn" thời kỳ đổi mới, đã từng “kéo” hàng triệu người xem đến sàn diễn, ngay từ những năm 1970-1980. Cho nên, những vấn đề ông phát hiện về hình tượng nhân dân, bao giờ cũng mang tính thời sự mạnh, đúng với thời điểm lịch sử. Là nhà thơ có trực giác mạnh nên bao giờ Lưu Quang Vũ cũng có cái nhìn đôn hậu, ấm áp, cảm thông, bên cạnh một cái nhìn dân chủ, mang tính hài hước, giễu cợt và phản biện.
Cũng theo nhà phê bình Nguyễn Thị Minh Thái, các nhân vật mà Lưu Quang Vũ yêu mến nhất, khẩn thiết nhất trong những kịch bản văn học của ông chính là những người dân thông thường trong tầng lớp Việt Nam đương đại, nhất là trong thời kỳ đổi mới.
Một vấn đề nữa được nhiều khán giả đặt ra khi xem các vở diễn của Lưu Quang Vũ là bây giờ rạp hiện đại hơn, sàn diễn, phục trang đẹp hơn, ánh sáng, âm thanh tốt hơn trước nhiều, các đạo diễn cũng rất gắng tìm tòi, sáng tạo, nhưng khi xem khán giả vẫn thấy các vở diễn còn chưa đạt đến chiều sâu nhiều từng lớp ý nghĩa của kịch bản.
Quần chúng. Vấn đề đặt ra là, trong thời kì diễn ra liên hoan vé được phát miễn phí, nếu phải bỏ tiền mua vé, liệu các vở kịch của Lưu Quang Vũ có cuộn được nhiều khán giả đến vậy không? NSƯT Chí Trung tự tin đáp: “Với hiệu ứng như thế này, với sự quan tâm về anh Vũ tốt như thế này, thì tôi đảm bảo 70% lượng khán giả đến xem sẽ bỏ tiền mua vé”.
Là một thi sĩ nhân kiệt thực sự và cuộc sống riêng sang trọng quá nhiều thăng trầm, ở Lưu Quang Vũ sớm hình thành một thứ trực quan thi ca cực kỳ rõ và bén nhạy.
Vấn đề thiếu hụt đạo diễn, thiếu hụt nhân kiệt diễn viên là có thật. Hoặc chúng được khởi đầu từ thời sự mà có thể chạm tới cái vĩnh cửu. Người dân nghĩ gì về thể chế, về những bất ổn trong quản lý tầng lớp, trong đạo đức kỷ cương tầng lớp đang bị phai hóa và cách hành xử của cơ quan hành pháp với nhân dân nên như thế nào để không xảy ra những thảm kịch xã hội, như trong kịch bản “Lời thề thứ 9”, “Ai là thủ phạm”, “Vụ án 2000 ngày”, “Mùa hạ cuối cùng”.
Giám đốc Nhà hát Kịch Quân đội, NSƯT Minh Hằng cho biết, khi nhận được thông báo mời tham dự liên hoan này, dù đang rất bận với nhiều nhiệm vụ chính trị phải thực hiện, nhưng rạp hát vẫn cầm tham gia vì coi đây là dịp tạo điều kiện cho các nghệ sĩ, diễn viên của hí viện biểu hiện tình, nhiệt huyết, lòng kính trọng của mình qua các vai diễn, vở diễn đối với Lưu Quang Vũ.
Bằng chứng chính là những suất diễn đông nghịt khán giả. Các hí viện dù tự bỏ tiền dựng vở, kinh phí đi lại, ăn ở trong thời gian diễn ra liên hoan, nhưng đều rất hào hứng dự. Kịch bản có thể phải sắp xếp lại, phải dùng dụng cụ này khác để dàn dựng, song, xin đừng làm sai lạc, đừng thêm nếm vô lối, đừng vẽ rắn thêm chân, để mọi xử lý đạo diễn và diễn xuất sân khấu phải thật nhuyễn, không sống sượng
Minh chứng mới nhất là tối 8-9, thời khắc liên hoan chưa bắt đầu, hí trường Tuổi trẻ diễn vở “Mùa hạ cuối cùng” khán giả đến xem được nửa rạp, vé là do khán giả bỏ tiền mua, ông Trương Nhuận, Giám đốc Nhà hát tuổi xanh cho biết.
Bài và ảnh: MINH NHÃ. Trong khi Chí Trung, Đức Hải, Lan Hương ngày xưa đóng vở này vào đúng độ tuổi của mình nên có sự thông cảm, chia sẻ, hóa thân vào nhân vật rất dễ đẹp về hình thể và hay về diễn xuất.
Bằng trái tim của một thi sĩ, ông có tài nhìn thấu tận đáy vấn đề, nhìn thấu những xung đột trong từng lớp để rồi mau chóng nắm bắt bản tính và đưa thẳng vào kịch bản sân khấu, vốn là nơi chứa đựng cao nhất những khả năng phát ngôn, bình luận trực tiếp và những suy tư đau đáu về nhân sinh, từng lớp luôn đặt ra trong sự phức tạp, ngổn ngang đau thương và vất vả tìm đường phát triển của tầng lớp Việt Nam đương đại.
Đây rõ ràng là một luồng sức sống mới cho sân khấu phía Bắc. Khi đụng đến những kịch bản sân khấu có giá trị đã được định vị thì mới thấy, đó là điều đáng báo động về đào tạo sân khấu.
Chính nên, trong hầu như các vở kịch của Lưu Quang Vũ, đều hiện diện hoặc đều lắng sâu một nỗi đau ăn thua nhân tình. 25 năm sau ngày ông mất, chưa tác giả sàn diễn nào làm được điều đó.
Chẳng hạn, khi cần diễn viên đóng vai Châu trong “Mùa hạ cuối cùng”, hí viện Tuổi trẻ phải ưng ý chọn Tùng Linh. Theo nhà phê bình Nguyễn Thị Minh Thái, Lưu Quang Vũ là một hiện tượng sân khấu bật sáng rõ ràng của thời kỳ đổi mới. Công chúng cũng cho thấy, họ không hề thơ ơ, quay lưng với sân khấu.
Nên, hình tượng sân khấu lớn nhất trong kịch Lưu Quang Vũ chính là dân chúng: Người làm vườn, người cắt tóc, anh lính, những bé Tí, bé Tị, Sila, anh hàng thịt, nhà giáo nghèo, em bé bán báo, em bé mồ côi mẹ, những nàng dâu hiếu hạnh, người vợ thủy chung, người mẹ đôn hậu…, với những thân phận và cảnh ngộ rất bình dân, thông thường trong từng lớp.
QĐND - Lần đầu tiên ở Việt Nam diễn ra một liên hoan sân khấu đặc biệt chỉ gồm các vở diễn của một tác giả. Phải chăng chúng ta vẫn thiếu những đạo diễn trẻ thật nhân kiệt, hiếm hoi diễn viên ngôi sao? Đạo diễn xử lý như thế nào để vẫn trung thành với tư tưởng của kịch bản nhưng lại không cần trung thành từng chi tiết đến mức nô lệ vào kịch bản.
Nên chăng, các Nhà hát tiếp chuyện phát huy hiệu ứng của liên hoan, nối diễn các vở kịch của Lưu Quang Vũ nhưng đầu tư dài hơi, có chiều sâu cho các vở diễn để hoàn thiện đội ngũ những người làm nghề, và hơn hết là để công chúng có cái để xem, để nhớ, để nghĩ và để yêu.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét