Nói văn hiến, đầu tiên và đẵn là ở các khuân mặt đó
Anh, và là Anh – Em, chứ không phải Anh – Tôi. GS Phong Lê. Trong sức bút, sức viết Luôn luôn khỏe khoắn, lại có những lĩnh vực chưa ai thay thế ông được – đó là phú, là câu đối, là văn bia, văn tế ông viết cho những địa chỉ thiêng nhất, bên cạnh những gì thường ngày làm nên sự sống thường nhật. Luôn luôn là người xuất hiện đúng lúc để cùng chúng tôi xử lý những công trình lớn ở khu vực này như Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Du, Ngô Thời Nhiệm, Lê Quý Đôn, Nguyễn Gia Thiều, Cao Bá Quát, Nguyễn Đình Chiểu.
Đó là sự kết hợp được hai nhân cách – hoạt động từng lớp và hoạt động chuyên môn, tức nghề nghiệp. Từ bấy đến nay, sau gần 20 năm, hẳn chắc GS. Một nhà trí thức trẻ mãi, đó là tên một bài tôi viết về ông, in trong sách Vũ Khiêu – 90 năm tình bạn để chúc hạ sinh nhật lần thứ 90 của ông.
Ở vị trí người lãnh đạo, ông cũng đồng thời là người khai mở, đặt nền tảng cho công việc nghiên cứu trên các lĩnh vực: triết học, mỹ học, nghệ thuật học, xã hội học – là các khu vực ông từng là người quản lý và có các công trình làm nên tăm tiếng cho mình. Cuốn sách với sự góp mặt của trên 150 người viết, thuộc nhiều lĩnh vực văn hóa, khoa học, văn chương, nghệ thuật. Trước đó 10 năm, năm 1996 - ở tuổi 80, ông cho in bộ sách 3 tập ngót 1500 trang Bàn về văn hiến Việt Nam.
GS Vũ Khiêu sắp bước vào tuổi 100 hết thảy, chỉ riêng ông là còn hiện hữu với chúng tôi – lớp người là con em, là hậu sinh, là đồng nghiệp của ông. Tức thị ở sức nghĩ, sức viết; nó là kết quả sự vận hành của trí óc. Quả hiếm có, hoặc chưa có ai trong giới khoa học, ngay lúc sinh thời nhận được một món quà như cuốn Vũ Khiêu – 90 năm tình bạn, 840 trang cỡ 16x24, in năm 2006, chúc hạ sinh nhật ông.
Có cái chẳng thể học mà chỉ là để ái mộ. Cho đến Hồ Chí Minh của thời đương đại. Vậy là nếu tính về cường độ và hiệu quả của cần lao trí não thì ông đã có thâm niên ngót 70 năm, nếu tính từ hai cuốn sách ông in năm 1946, là Hương trầm (phú) và Du nguyệt điện (kịch thơ).
Thế nhưng khi được trực tiếp làm việc với ông thì không hiểu sao, trong xưng hô, tôi lại gọi ông bằng… Anh. Vậy mà đã có thêm gần 10 năm nữa, để mừng sinh nhật lần thứ 100 của ông, và mong ông vẫn trẻ. Gần về sự tôn trọng và tin tức. Có rất nhiều điều để học về ông. Gần về sự nghĩ suy. Xoành xoạch ông là bậc thầy của tôi. Cách xưng hô để dạn dĩ được là Anh – Em, hoặc Anh – Tôi trong quan hệ với một số người khác ít tuổi hơn ông, đối với tôi còn phải qua một quá trình lúng túng, ngượng nghịu, nhưng với ông thì không.
Một bộ tuyển đã được thực hành ở tuổi 80. Gần về phong cách và thái độ xử sự. Bởi ông luôn có mặt trên diễn đàn văn học. Nhìn vào tên sách thì thấy điểm xuất phát của ông là thuộc lĩnh vực nghệ thuật; tiếp đó là hành trình của một nhà hoạt động xã hội (trong lĩnh vực tuyên huấn); rồi trở thành người nghiên cứu trên nhiều lĩnh vực của khoa học xã hội, khi ông chuyển từ cơ quan Thông tấn xã sang Ủy ban Khoa học từng lớp.
Vũ Khiêu cần một bộ tuyển mới, hoặc một tinh tuyển khác – nếu nhìn vào Danh mục khổng lồ những sách và bài ông viết trong 70 năm qua.
Trẻ. Hẳn có nhiều lẽ. Có cái học được. Bộ sách như một sự thu nhỏ sự nghiệp viết của ông – một sự nghiệp tỏa rộng ra nhiều lĩnh vực của khoa học nhân bản và khoa học tầng lớp, nhưng vẫn có một điểm tụ - đó là văn hiến Việt Nam, như được diễn tả tụ tập ở quyển II, khi ông đi sâu vào những gương mặt trí thức lớn của dân tộc, gồm 12 người, kể từ Nguyễn Trãi đến Hồ Chí Minh.
Không chỉ là hiện hữu, mà là còn. Sắp vào tuổi tròn 100 năm, thay mặt cho một đời là học trò của ông, là con và cháu của ông, qua Đại kết đoàn - là tờ báo của công chúng rộng rãi nhất, kính mong ông có sức khỏe và vẫn trẻ.
Đối với người hoạt động khoa học, trẻ không chỉ có một nghĩa thuộc khoa sinh học, mà là (hoặc đẵn là) trẻ về trí óc. Biết ông rất sớm từ đầu thập niên 1960, lúc ông là Phó Chủ nhiệm Ủy ban khoa học tầng lớp, còn tôi là một sinh viên mới ra trường.
Một cuộc hội ngộ của rất nhiều danh tiếng lớn, đến với ông trong nhiều tư cách: là học trò, là đồng nghiệp, nhưng đắp là tình bạn – số lớn là bạn "vong niên”, nó là cái đắp và quý giá trong đời một con người.
Thế nhưng, với tôi, là người cho đến nay đã có chừng 50 năm chuyên tâm cho nghiên cứu văn chương, tôi vẫn cứ muốn bẩm tính mà giành ông cho mình, khi gọi ông là người nghiên cứu văn chương – như các bậc thầy của tôi là Đặng Thai Mai, Cao Xuân Huy, Phạm Thiều.
Nhưng tôi muốn tập kết vào một lẽ chính: Ông rất gần gụi với thế hệ chúng tôi. Đó cũng chính là lý do để tôi viết về ông, như một trí thức trẻ mãi. Tôi – thuộc thế hệ hậu sinh, kém ông gần hai con giáp.
Còn ông, ông gọi chúng tôi bằng Chú. Với riêng tôi, trong 7 năm đảm trách Viện văn chương tôi luôn tìm đến ông như một người thầy, một cố vấn tin tưởng cho các hoạt động khoa học của Viện; và một đôi khi, cả những khó khăn của riêng mình. Nghĩ về ông là nghĩ về một sự dung hợp hài hòa giữa hai tư chất: khoa học và nghệ thuật.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét